Romeinse Rijk
We weten niet exact wanneer Christus geboren is, maar wel dat het gebeurd moet zijn tegen het einde van het bewind van Herodes de Grote, die tot zijn dood ( in 4 v.C. ) koning was over Judea. In de eeuwen na de dood van Christus, werden voor Kerstmis verschillende data tussen april en december voorgesteld. Zes januari, de dag waarop Christus gedoopt zou zijn, was lang favoriet en is dat in sommige landen bij orthodoxe christenen nog steeds. Halverwege de 4e eeuw werd 25 december , toen al twee eeuwen een feestdag voor Romeinse christenen, de algemeen aanvaarde datum in het Westromeinse rijk: de kerkleiders in Rome verklaarden toen Epifanie, de periode van 25 december tot en met 6 januari, tot een heilig feest.
Middeleeuwen
In het grootste deel van de wereld werd die datum overgenomen. Hij viel ongeveer samen met die van de winterzonnewende, het joelfeest en de Saturnalia. Lang heeft men geprobeerd de christelijke geboorteritus te ontdoen van zijn heidense aspecten. De adel trok zich daar echter tot het eind van de middeleeuwen weinig van aan: de viering van het kerstfeest bestond in die tijd voornamelijk uit eten, drinken en spelen.
Reformatie
De christenen die zich tijdens de Reformatie(16e eeuw) losmaakten van de katholieke kerk, schrapten veel van de ‘heidense’ tradities. Alle franje, zoals processies, versieringen en toneelstukken, werd verboden. Ook in onze streken werd, onder invloed van het protestantisme, soberheid troef. En in Engeland bestempelden Oliver Cromwell (1599-1658) en de puriteinen de kerstviering als heidens en lieten de stadsomroepers rondbazuinen dat de burges gewoon moesten doorwerken. Winkels en markten bleven open, het parlement hield op Kerstmis zitting om het goede voorbeeld te geven en in Londen deden soldaten huiszoeking om te controleren of men geen vlees bereidde voor het traditionele feest. Ondanks verzet van de bevolking, moest de geest van Kerstmis uiteindelijk het onderspit delven. In de Nieuwe Wereld was het vanaf 1621 niet anders. In dat jaar had gouverneur Bradford van de kolonie Plymouth namelijk een verbod op de kerstviering afgekondigd. Een andere wet, uit 1659, luidde: ‘Wie erop wordt betrapt dat hij dagen zoals Kerstmis viert(…)door niet te werken, door feest te vieren of door wat dan ook(…)moet het land 5 shilling boete betalen.’
Tot Heden
Toen in 1660 onder Karel 2 de monarchie in Engeland werd hersteld, kwamen ook de oude gebruiken weer terug, maar de puriteinse invloed bleef hardnekkig. Pas tegen het einde van de Victoriaanse periode begon de franje uit vroegere tijden terug te keren in het Engelse kerstfeest. De kerk stelde zich pragmatisch op en aangezien ze de heidense gebruiken niet konden uitbannen, besloten ze de oude riten als heilig te verklaren. De oude gebruiken hielden dus stand en er kwamen zelfs nieuwe bij, bijvoorbeeld het versturen van kerstkaarten. Ons kerstfeest is vervolgens een magische melange van christelijke devotie en heidense genoegens geworden. Ondanks dat het in de greep van de commercie is gekomen blijft het een familiefeest, een feest van vrede.